Melâmiyye (melâmîlik)

Hamdun Kassâr’a nisbet edilen, zikr, fikr, husûsî giyiniş, tekke gibi âdetleri bulunmayan; nefsi levm etmeyi (kınamayı) esas aldığı için bu isimle anılan bir tarîkat. (Melâmî=Levm edici.) Kalenderiyye.

Her çeşit gösterişten uzak, dünya malından yüz çevirip, inzivâ ve dervişçe yaşamak üzerine kurulmuş hayat tarzı.

İnsanları kendinden kaçırmak, melâmîlik yoludur ki, emr-i ma‘rûf ile münâsebetleri yoktur. Hattâ Melâmîlik, bu makâmın tam tersidir. Bu iki makâmı birbiri ile sakın karıştırmayınız! Bu makâmda iken Melâmîlik yapmak istemeyiniz. Zulm etmiş olursunuz. Talebe yanında, temiz, iyi giyinmiş olunuz. Onlara çok sokulmayın, aralarına karışmayınız! Kendinizi küçültmüş olursunuz. Sizden istifâde edemezler.

(Mektûbât-ı İmâm-ı Rabbânî)

Şeriate uymayı şekilden ibâret görüp, kalb temizliğinin ve kendisini aşağı bilmenin daha ehemmiyetli olduğunu söyleyen, ayrıca tasavvuf ehli olduğunu iddia edenlerin teşkil ettiği bir yol.

Melâmiyye yolu, sôfiyye elbisesini giymiş ve tarîkatın mubâhlarına yapışıp, şeriate yapışmağı avâma âit bilir ki, bu zan ve i‘tikâd, ilhâd ve zındıklıktır.

(Mektûbât-ı Ma‘sûmiyye)

Melâmîlerin doğru yolda olanlarına kalender denir. Melâmîlerin yalancı taklitçileri, zındıklardan, dinsizlerden bir kısımdır ki, her türlü günahı işlerler. Kalblerimiz temizdir, her işi Allah rızâsı için yapıyoruz derler. Riyâdan, gösterişten kurtulup, hâlis Allah adamı olmak için günah işliyoruz, derler. Allahü teâlânın ibâdete ihtiyâcı yoktur. Kulların günah işlemesi O’na zarar vermez. Asıl günah mahlûkları incitmek, can yakmaktır. İbâdet de insanlara iyilik, ihsân etmektir derler. (er-Riyâdü’t-Tasavvufiyye)