Mümkinü'l-vücûd

Varlığı da, yokluğu da zâtının îcâbı olmayan, varlığı ve yokluğu müsâvî olan, varlığı bir sebebe bağlı olup yokluğu da muhal olmayan. Allahü teâlâdan başka her şey, bütün âlem.

Mevcûd yani var olan şey ikidir. Biri mümkinü’l-vücûd, ikincisi, kendi kendine hep var olan, başkası tarafından yaratılmayan demek olan Vâcibü’l-vücûddur. Eğer mevcûd, yalnız mümkinü’l-vücûd olsaydı ve vâcibü’l-vücûd bulunmasaydı, hiçbir şey var olmazdı. Çünki yok iken var olmak bir değişikliktir, bir olaydır. Her cisimde bir hâdise olması için, bu cisme dışardan bir kuvvetin tesir etmesi, bu kuvvet kaynağının bu cisimden önce mevcûd olması lâzımdır. Bunun için mümkinü’l-vücûd olan mevcûd, kendi kendine var olamaz ve varlıkta duramaz. Ona bir kuvvet tesir etmeseydi, hep yoklukta kalırdı. Var olamazdı. Kendi kendine var edemeyen, başka varlıkları elbette var edemez, yaratamaz. O hâlde, mümkinü’l-vücûdu yaratanın, vâcibü’l-vücûd olması lâzımdır. Bütün mümkinü’l-vücûdların tek yaratıcısı vâcibü’l-vücûd olan Allahü teâlâdır.

(İtikadnâme)