Sôfistâiyye (sofizm)

Mîlâddan önce V. asırda Yunanistan’da ortaya çıkan, âlemdeki her şeyi inkâr ettiği için ilahî hakikat hususundaki araştırmaları reddeden; gününü sanat ve eğlenceyle geçiren felsefî bir cereyan. Safsatacılık.

Sofistâiyyeden bir kısmı, eşyanın hakîkatini inkâr edip, eşyanın boş vehm ve hayâl olduğunu iddiâ ederler. Bunlara inâdiyye denir. Bir kısmı eşyanın sübûtunu (varlığını) inkâr eder. Eşyanın hakikatinin inanmaya bağlı olduğunu söylerler. Meselâ; cevher olduğu itikad edilirse, cevher; a‘raz olduğu itikad edilirse, a‘raz; kadîm (başlangıcı olmayan) veya hâdis (sonradan var olan) olduğuna itikad edilirse, hâdis veya kadîmdir derler. Bunlara İndiyye denir. Bir şeyin varlığını ve yokluğunu ikisini de inkâr edip, şüpheci olanlara lâedriyye (septisist) denir.

(Şerh-i Mevâkıf)