Felsefe

Eşyanın ve hâdiselerin hakikatini ve niçin var olduğunu akıl ve mantığın yardımıyla sistemli bir şekilde çözmeye çalışma. Hikmet.

Bir ilmin esası. Aslı “Hikmete duyulan aşk” mânâsına Yunanca filozofia’dır. Akıl ile anlaşılan şeyler, his uzuvları ile anlaşılanların üstünde olduğu ve bunların yanlışını çıkardığı gibi, yani his uzuvlarımız, akıl ile anlaşılan şeyleri anlayamayacağı gibi, akıl da, peygamberlik makamında anlaşılan şeyleri kavramaktan âcizdir. İnanmaktan başka çaresi yoktur. Akıl, anlayamadığı şeyleri nasıl ölçebilir. Bunların doğru ve yanlış olduğuna nasıl karar verebilir? O hâlde, peygamberlerin bildirdikleri şeylere, akla danışmaksızın inanmaktan başka çâre yoktur. Nitekim felsefeciler ve tecrübeleri hayalleri ile izaha kalkışan maddeciler, akılları dışında bulunan sözlerinin çoğunda yanılmış, bir yandan birçok hakîkatleri meydana çıkarırken, bir taraftan da, insanların saadet-i ebediyeye kavuşmalarına mâni‘ olmuşlardır. (el-Münkızü mine’d-Dalâl)